Analitičari: Istočna i zapadna Evropa imaju različite obrasce korupcije

Foto: Ilustracija

U akademskoj raspravi pretpostavka da je korupcija isključiva za istočnoevropske zemlje odavno je nestala”, kaže Mihály Fazekas, profesor na Srednjoevropskom univerzitetu. Dok Ukrajina traži finansijsku i vojnu pomoć, zabrinutost zbog korupcije često se ističe.

Mađarski ministar spoljnih poslova Peter Sijarto naveo je upravo korupciju kao razlog protivljenja nastavku finansiranja Ukrajine. Optužio je Kijev za upravljanje “ratnom mafijom“ koja preusmjerava zapadna sredstva.

Mit o podjeli istok-zapad

Istraživanja pokazuju da je korupcija prisutna i u naprednim zemljama, ali politički narativi u zapadnoj Evropi često je prikazuju kao izuzetak. Visokoprofilni slučajevi u Francuskoj, Njemačkoj ili Velikoj Britaniji tretiraju se kao izolovani incidenti. Javno mnjenje je skeptičnije, 68% Evropljana vjeruje da je korupcija prisutna u njihovoj zemlji, a 27% osjeća osobni uticaj korupcije.

Vidljivi oblici korupcije, poput malih mita, češći su u istočnoj Evropi, dok se u zapadnoj Evropi pojavljuju kroz javnu nabavku, lobiranje ili regulatornu zarobljenost. Razlika u vidljivosti objašnjava i percepcijski jaz: svakodnevni mito lako je uočiti i osuditi, dok su sofisticirani oblici moćniji, ali manje primjetni.

Primjeri sa zapada

U istočnoj Evropi slabije kontrole između birokratije i pravosuđa omogućuju da neformalne mreže nadjačaju institucije. Slične mreže postoje i u zapadnoj Evropi, ali kroz formalizovane kanale poput konsultantskih kompanija ili finansiranja politike. Sitna korupcija ipak je rjeđa u zapadnim zemljama, što omogućuje vladama da se predstave “čistima” iako i tamo postoje skriveni oblici korupcije.

Recentni primjeri u Evropi potvrđuju ove razlike: bivša šefica spoljne politike EU Federika Mogerini uhapšena je u istrazi o korupciji u javnoj nabavi, dok je Marin le Pen u Francuskoj osuđena zbog pronevjere sredstava Evropskog parlamenta.

Tretiranje korupcije kao problema “drugdje“ može pojednostaviti raspravu, ali riskira zamagljivanje stvarnosti. Razmjeri i oblici korupcije razlikuju se širom Evrope, a pravi izazov je razlikovati retoriku od konkretnih djelovanja, zaključuje Fazekas.