Astronomi uočili sistem od četiri planete: sve je naopako oko crvene zvijezde LHS 1903

Foto: Ilustracija

LHS 1903 je hladna M-patuljasta zvijezda, znatno manja i tamnija od našeg Sunca. Kombinacijom podataka dobijenih svemirskim i zemaljskim teleskopima, naučnici su identifikovali četiri svijeta u njenoj orbiti. U početku je sve djelovalo poznato: najbliža planeta je stjenovita, dok su sljedeće dvije gasni divovi.

Međutim, detaljnija analiza četvrte, najudaljenije planete, uz pomoć svemirskog teleskopa CHEOPS Evropske svemirske agencije, donijela je iznenađenje. Iako se nalazi dalje od zvijezde nego gasni divovi, ova planeta je mala i gusta – vjerovatno stjenovita, po sastavu slična Veneri.

To znači da je raspored planeta u ovom sistemu: stjenovita – gasna – gasna – stjenovita. Takva struktura je izuzetno rijetka i gotovo neviđena u poznatim planetarnim sistemima.

Vođa istraživanja Tomas Vilson, profesor fizike sa Univerziteta u Vorviku, izjavio je da je riječ o „jedinstvenom sistemu okrenutom iznutra prema vani“. Prema njegovim riječima, stjenovite planete se gotovo nikada ne formiraju tako daleko od matične zvijezde, iza gasnih divova.

U većini sistema, uključujući i naš Sunčev sistem, stjenovite planete poput Zemlje i Marsa nalaze se bliže zvijezdi, dok se gasni divovi poput Jupitera i Saturna formiraju dalje, gdje su temperature niže. Standardni modeli objašnjavaju da jaka radijacija blizu zvijezde uklanja lake gasove, ostavljajući iza sebe guste, stjenovite jezgre, dok udaljenije planete mogu zadržati debele omotače vodonika i helijuma.

Ali sistem oko LHS 1903 očigledno ne poštuje ta pravila.

Istraživači su razmatrali mogućnost da su planete tokom vremena zamijenile mjesta ili da je spoljašnja planeta izgubila atmosferu u sudaru, ali su te hipoteze odbačene. Umjesto toga, dokazi upućuju na proces takozvanog formiranja planeta iznutra prema vani.

Prema toj teoriji, planete nastaju redom, počevši od onih najbližih zvijezdi. Svaka nova planeta „čisti“ okolni disk prašine i gasa, mijenjajući uslove za narednu. Kada je došlo vrijeme da se formira četvrta planeta, sistem je možda već bio gotovo bez gasa – ključnog sastojka za nastanak gasnih divova. Rezultat je mala, stjenovita planeta tamo gdje se to najmanje očekuje.

Vilson ističe da je ovo možda prvi dokaz planete koja je nastala u okruženju siromašnom gasom, što otvara potpuno nova pitanja o evoluciji planetarnih sistema.

Otkriće, objavljeno u prestižnom naučnom časopisu „Science“, sugeriše da je svemir mnogo kreativniji nego što su astronomi dosad pretpostavljali. Kako se budu proučavale slične crvene patuljaste zvijezde, moguće je da će biti otkriveno još sistema koji će dodatno poljuljati dosadašnje teorije o tome gdje i kako planete nastaju.