Amerika objavila novu strategiju odbrane, Evropa ostaje sama

Foto: Agencije

U skladu s tim, američka odbrana daće prioritet vlastitoj državi, zapadnoj hemisferi i Indo-pacifičkoj regiji, dok se Evropa sve više tretira kao područje od sekundarnog značaja uslijed slabljenja njene relativne ekonomske moći, piše Defence24.

Kažu da će “ostati angažovani u Evropi”, ali…

U strategiji se uvjerava da će Sjedinjene Države ostati “angažovane” u Evropi, ali će “prilagoditi raspored svojih snaga i aktivnosti na kontinentu”. Naglasak se prebacuje s kvantitete na kvalitetu, dajući prednost “ograničenoj, ali ključnoj” podršci.

Od Evropljana se stoga očekuje da preuzmu “primarnu odgovornost” za svoju konvencionalnu odbranu, dok će se SAD usredotočiti na pružanje strateške podrške poput razmjene obavještajnih podataka, operativnog planiranja i naprednih vojnih sposobnosti.

Amerika insistira na trošenju 5% BDP-a na odbranu
Centralni dio ovog pristupa jest ispunjavanje Haške obaveze NATO saveznika o izdvajanju 5% BDP-a za odbranu, što američko Ministarstvo rata nastoji “podstaknuti i omogućiti”.

U tu svrhu Vašington planira iskoristiti procese unutar NATO-a, proširiti transatlantsku odbrambeno-industrijsku saradnju i smanjiti prepreke u trgovini odbrambenom opremom kako bi ubrzao evropsko naoružavanje.

SAD: Rusija trajna, ali podnošljiva prijetnja istoku NATO-a

Strategija opisuje Rusiju kao “trajnu, ali podnošljivu prijetnju istočnim članicama NATO-a u doglednoj budućnosti. Ta se procjena temelji na “ogromnom vojnim i industrijskim rezervama” Kremlja, kao i na “nacionalnoj odlučnosti” pokazanoj u dugotrajnom ratu protiv Ukrajine.

Uprkos tome, u dokumentu se tvrdi da “Moskva nije u poziciji težiti evropskoj hegemoniji” jer, kako se navodi, “evropski NATO” višestruko nadmašuje Rusiju po broju stanovnika i ekonomskoj snazi, a time i po potencijalnoj vojnoj moći.

Amerika od Evrope očekuje da vodi u podršci Kijevu

Na temelju takvog razmišljanja, zaključuje se da je Evropa spremna preuzeti “primarnu odgovornost” za svoju konvencionalnu odbranu. Ista se logika primjenjuje i na Ukrajinu: od Evropljana se očekuje da preuzmu vodstvo u održavanju podrške Kijevu i primarnu odgovornost za okončanje rata.

Strategijom se nastoji održati “povoljna ravnoteža snaga” protiv svih glavnih suparnika, uključujući Kinu, Rusiju, Iran i Sjevernu Koreju. Postizanje tog cilja zahtijeva veću podjelu tereta sa saveznicima, pri čemu se od Evrope očekuje da se brine za Evropu.

“Neka saveznici preuzmu vodstvo protiv prijenji koje su za nas manje ozbiljne”

U tom smislu, strategija se vodi logikom percepcije prijetnje, prema kojoj se od svakog saveznika očekuje da se usredotoči na svoj najneposredniji izazov. To je načelo formulisano na sljedeći način: “U Evropi i drugim područjima, saveznici će preuzeti vodstvo protiv prijetnji koje su za nas manje ozbiljne, ali za njih više.”

U širem smislu, Evropa se posmatra kao dio “odbrambenog perimetra oko Evroazije”, koji čine američki saveznici i partneri poput Japana, Južne Koreje i Australije.

Argument je da ta mreža objedinjuje značajne geografske i ekonomske prednosti koje bi, usklađene s ispunjavanjem Haških obaveza o izdvajanjima za odbranu, mogle – zajedno sa Sjedinjenim Državama – odvratiti i u konačnici se suprotstaviti koordiniranom djelovanju protivnika.

Neki saveznici postaju sigurniji u podršku SAD-a od drugih

Strategija kristalno jasno pokazuje da je SAD spreman igrati samo ograničenu i uslovljenu ulogu u odbrani Evrope. To implicira da će “uzorni saveznici” imati prioritetan pristup američkoj saradnji, stvarajući time de facto hijerarhiju unutar NATO-a u kojoj su neki saveznici sigurniji u podršku Vašingtona od drugih.

Istovremeno, Evropi se zapravo poručuje da gleda svoja posla i ne miješa se u američke prioritete, navodeći: “Konačno, bićemo jasni s našim evropskim saveznicima da su njihovi napori i resursi najbolje usmjereni na Evropu.”

Amerika želi jaku Evropu, ali ne prejaku

U logici sfera uticaja sadašnje administracije, to može značiti i da Vašington preferira Evropu koja je dovoljno jaka da osigura vlastitu regiju, ali ne toliko jaka – ili s tolikim globalnim dosegom – da počne konkurisati američkim interesima drugdje.

Nadalje, poziv strategije na dublju odbrambeno-industrijsku saradnju moglo bi biti teško pomiriti s evropskim težnjama za strateškom autonomijom i smanjenom zavisnošću o uvozu. Ta je ambicija u suprotnosti s američkim interesom za njegovanjem odnosa zavisnosti, u kojem Evropljani nastavljaju kupovati američko oružje, donoseći Vašingtonu milijarde dolara i dodatni uticaj.

Uporno spominju “evropski NATO” i “NATO bez SAD-a”

Štoviše, ponovljeno spominjanje “evropskog NATO-a” ili “NATO-a bez SAD-a” u strategiji pojačava strahove od distanciranja SAD-a od evropskih saveznika i samog Saveza.

To se događa usred najdublje transatlantske krize od osnivanja NATO-a, podstaknute američkim prijetnjama u vezi s Grenlandom, koji se u tekstu pet puta spominje kao ključno područje za bezbjednost domovine SAD-a.

Zanimljivo, dokument izričito traži od Evrope da se brine o svojoj konvencionalnoj odbrani, pri čemu riječ “konvencionalna” implicitno isključuje nuklearno odvraćanje koje pružaju Sjedinjene Države. Barem retorički, to sugeriše da Vašington namjerava zadržati svoj nuklearni kišobran za Savez, umjesto da potiče Evropu da samostalno preuzme odgovornost i za tu komponentu.

Evropa ne treba očekivati odlučnu američku podršku

Na kraju, dokument zanemaruje činjenicu da je Evropa, u skladu s odredbama strategije, već preuzela gotovo punu finansijsku odgovornost za održavanje ukrajinskih ratnih napora i privrede. Uprkos tome, nije osigurala razmjernu ulogu u mirovnim pregovorima, dijelom i zato što Sjedinjene Države često nisu insistirale na evropskom učestvovanju.

Sve u svemu, ovo je još jedan signal da Evropa ne bi trebala očekivati odlučnu američku podršku protiv ruske prijetnje. Ipak, strategija takođe sugeriše da SAD nije voljan u potpunosti napustiti kontinent.

To Evropljanima daje prostor za manevrisanje kako bi osigurali ograničenu, ali ključnu američku podršku u trenutku krize, istovremeno gradeći autonomiju i nezavisnost potrebne ako ta podrška izostane, navodi Defence24.

Važna poruka državama na prvoj liniji

Takva poruka posebno je važna za države na prvoj liniji, poput Poljske, koje nastoje maksimizirati američku prisutnost i saradnju te koje bi, prema logici Vašingtona, trebale biti “nagrađene” za uzorno ispunjavanje svojih obaveza.

Istovremeno, te zemlje moraju računati na nepredvidivost Vašingtona, koja je nedavno graničila s nepouzdanošću i ne nudi garanciju da će se Sjedinjene Države dosljedno držati vlastitih deklaracija. U takvim uslovima, njegovanje čvrstih odnosa s Vašingtonom, uz istovremenu izgradnju nacionalne i evropske autonomije, postaje još važnije.