Kako je nastala Republika Srpska? Proglašena legalno, prije sukoba i mimo volje Sarajeva

Foto: Agencije

Republiku Srpsku su 9. januara 1992. godine proglasili legitimni srpski politički predstavnici u BiH, izabrani na višestranačkim izborima 1990. godine, kao odgovor na odluku muslimanskih i hrvatskih političkih struktura da bez saglasnosti Srba, tada konstitutivnog naroda, zatraže priznanje BiH od Evropske zajednice.

Poslanici srpske skupštine tada su proglasili Republiku srpskog naroda u BiH, koja će kasnije dobiti naziv Republika Srpska. Odluka je donesena kao reakcija na konstantno preglasavanje Srba u zajedničkim institucijama i otvorene najave secesije iz Jugoslavije.

Važno je naglasiti da je Republika Srpska proglašena prije izbijanja bilo kakvih oružanih sukoba. Tome je prethodio i referendum Srba u BiH, održan 9. i 10. novembra 1991. godine, na kojem je ogromna većina glasala za ostanak u zajedničkoj državi Jugoslaviji.

Uprkos tome, muslimanski i hrvatski politički lideri ignorisali su tadašnji Ustav SFRJ i Ustav SR BiH i krenuli u jednostranu secesiju, koja je potvrđena na nelegalnom referendumu krajem februara i početkom marta 1992. godine, bez učešća srpskog naroda.

Republika Srpska je i prije i tokom ratnih dešavanja bila osnovni politički zahtjev Srba za bilo kakav dogovor o budućnosti BiH i prestanku sukoba. Gotovo svi mirovni planovi, osim Vens-Ovenovog, podrazumijevali su postojanje Republike Srpske – od Kutiljerovog plana, preko Oven-Stoltenbergovog, do Dejtonskog mirovnog sporazuma, koji je definitivno ugradio Srpsku kao konstitutivni element BiH.

Upravo činjenica da je Republika Srpska proglašena 9. januara 1992. godine predstavlja problem za one koji pokušavaju da je derogiraju i predstave kao tvorevinu rata. Taj datum ruši narativ da je Srpska nastala „u krvi i ratu“ ili etničkim čišćenjem, kako to uporno tvrdi političko Sarajevo.

Zbog toga su godinama prisutni pokušaji da se 9. januar proglasi neustavnim, uključujući i apelacije Ustavnom sudu BiH, u kojem ključnu ulogu imaju strane i bošnjačke sudije. Međutim, istorijske činjenice se ne mogu izbrisati.

Republika Srpska nastala je odlukom parlamenta srpskog naroda u BiH, koji je kasnije prerastao u Narodnu skupštinu Republike Srpske. Tokom rata je odbranjena, a danas predstavlja politički najstabilniji i najfunkcionalniji dio dejtonske BiH.

Naziv Republika srpskog naroda u BiH bio je u upotrebi od 9. januara do 28. februara 1992. godine, kada je proglašen prvi Ustav. Potom je korišten naziv Srpska Republika BiH, zatim Srpska Republika, da bi u septembru 1992. godine bio usvojen današnji naziv – Republika Srpska.