Šta znači novi mandat Andreja Babiša za budućnost EU?

Foto: agencije

Povratak čovjeka koji je istovremeno milijarder, populista, pragmatični tehnokrata i politički kameleon znači da Češka više neće igrati samo ulogu „umjerenog Evropljanina“. Naprotiv, Babiš je jasno stavio do znanja da će njegov mandat biti kombinacija socijalnog populizma, ekonomskog pragmatizma i oštrijeg stava prema Evropskoj uniji.

To već samo po sebi ima težinu. Ali ono što danas najviše brine evropske institucije jeste nešto drugo: formira se novi politički trougao u centralnoj Evropi – Babiš, Orban, Fico – u kojem svaki ugao ima svoju logiku, ali i zajednički interes: otpor ka „dubljoj EU“ i insistiranje na nacionalnom suverenitetu.

Razlog što je Babišev povratak toliko zanimljiv leži u činjenici da on nije klasični desničar u stilu Viktora Orbana, niti geopolitički rusofil kao Robert Fico. On je nešto drugo: EU-kritički tehnokrata koji se u javnosti pojavljuje kao čovjek koji „rješava probleme“. U Češkoj birači ga ne doživljavaju kao ideologa, nego kao menadžera koji bi najradije upravljao državom kao svojom korporacijom.

Zato je njegov zaokret ka tvrđem tonu prema Briselu opasniji nego što izgleda. Babiš će, sudeći po prvim najavama, raditi na tri fronta:

1. Socijalna politika – povećanje plata i penzija, veća uloga države u zaštiti građana od inflacije.

2. Migracije i bezbjednost – za nijansu blaži od Orbana, ali ipak čvrsto protiv prinudnih evropskih kvota.

3. Otpor klimatskim nametima – kritika zelenih politika koje povećavaju troškove industrije.

Ništa od ovoga nije radikalno samo po sebi. Ali u kombinaciji sa podrškom koju ima u češkoj industriji i kod srednje klase koja strahuje od ekonomskih posljedica zelenih politika – dobijamo stabilnu platformu za dugoročno učvršćivanje jednog novog, hladnijeg kursa Češke prema EU.

Sa povratkom Andreja Babiša, Viktor Orban je konačno dobio ono što je godinama tražio: partnera u Višegradskoj grupi koji ima težinu unutar EU, ali bez etikete autoritarca.

Robert Fico, koji sve otvorenije vodi Slovačku ka „nenajavljenoj neutralnosti“, takođe dobija novog saveznika za usporavanje evropske podrške Ukrajini, kao i za suprotstavljanje ekološkim politikama koje teško padaju fabrikama u regionu.

Ova trojka sada nosi jasnu poruku, da su tu i da nisu baš manjina. Za Brisel je to problem jer se više ne radi o jednoj državi koja remeti konsenzus, nego o čitavom geopolitičkom pojasu koji se proteže od Budimpešte do Praga.

Ipak, i pored sličnih tonova, ovo nije monolitan blok. Orban je ideološki najtvrđi i najduže u konfliktu sa EU. Fico je nepredvidiv, opterećen unutrašnjim političkim sukobima. Babiš je pragmatičan – ide koliko mu interesi dozvole, a njegove firme žive od evropskog tržišta i fondova.

To znači da će najveću cijenu zajedničke politike plaćati – Brisel. Ali unutar samog bloka, biće to savez iskkjučivo iz interesa. Babišev povratak znači da se Evropa vraća u fazu u kojoj će svaka krupna inicijativa nailaziti na mogući otpor ovih država Višegradske grupe. Migracije, pomoć Ukrajini, klimatske reforme, budžetske preraspodjele – sve će to ići sporije.

Sa druge strane, Babiš može da donese i nešto što ni Orban ni Fico ne mogu: populizam koji ne odbija zapadne investitore. To ga čini atraktivnim modelom za političare širom Evrope koji žele da „kritikuju Brisel, a uzimaju fondove“.

Babišev mandat vjerovatno neće dramatično promijeniti Evropu preko noći. Ali će promijeniti njen tempo. Onaj talas liberalnog optimizma koji je vladao poslije Brexita i jačanja centrističkih vlada – sada se lomi pred zidinama Bidimpešte, Praga i Bratislave.

Češka više neće biti tiha, tehnokratska zemlja koja „ide niz dlaku Briselu“. Sada je postala treći stub jednog novog političkog trougla – i to trougla koji ima jasan cilj: usporiti EU, ojačati države, i reći „ne“ centrima moći koji više ne razumiju ni sami sebe.