Kad leksika oboli: Poštapalice i kako ih se riješiti

Foto: Centralni Portal / Thinkstock

"Danas je jezička kultura minorizovana. Poštapalice toj priči zasigurno doprinose. U nedostajanju i nerazvijenoj kulturi naročite usmene upotrebe jezika, nepoznavanju osnova lijepog standardnog (književnog) jezika/ govora, poštapalice postaju frekventne, svakako uz žargonizme, s tim što bih žargonizme svrstala u neku drugu priču, s jedne strane pozitivno markiranu jer su ipak i znak maštovitosti i inteligencije, ukoliko ne prijete da postanu dominanta u smislu narušavanja lijepog i pravilnog govora", navodi za Centralni portal prof. srpskog jezika i književnosti Ljiljana Babić Kosjer.

Kao leksičko-stilske greške praznog značenja kako se i definišu, poštapalice su impulsi siromašne upotrebe jezika, a prepoznaju se ponajviše u usmenoj, tačnije razgovornoj sferi jezika. Razvoj i upotreba tehnologizacije u velikoj je mjeri doprinijela jačanju svih onih "oboljenja" leksike i rječnika kao jednog od nivoa jezičke strukture.

"To se najčešće primjećuje kod učeničke populacije osnovnoškolskog i srednjoškolskog uzrasta, kod omladine. Tako srećemo prazne riječi bez ikakvog značenja i neadekvatne upotrebe, koje su po svom morfološkom liku najčešće partikule i pokazne zamjenice - a upotrebljive u razgovornom jeziku: aha, ovaj, onaj, kako se kaže/zove, pa/paaa, druže/prijatelju/brate/čova, stvarno, molim, shvataš (li), bolan, kontam/kontaš, elem, zbilja, vjerovatno, određene psovke i slično", navodi Babić Kosjer.

Kako izbjeći poštapalice?

Prema njenim riječima, posezanje za čitanjem knjiga, te razvijanjem kulture usmene i pisane riječi kroz određene gramatičke i leksičke vježbe, možemo otkloniti pomenute nedostatke.

"S obzirom na to da se danas kroz izražavanje i u usmenoj i pismenoj varijanti jezika teži ekonomičnosti izraza, poštapalice se fantastično uklapaju u taj domen, te se njima može uistinu mnogo reći. Poštapalice nisu uvijek znak ili rezultat nedovoljne jezičke kulture, mada se ona u trenutku izgovaranja kao takva čini i prepoznaje. Prateći razna jezička istraživanja po ovom pitanju, zaključujemo da se poštapalice javljaju u najvećoj mjeri kao rezultat stresnih i napetih situacija, koje u životu svi imamo, prolazimo", kazala je Babić Kosjer.

Dodaje da je tačno da jezičko neznanje, ono osnovno, jača upotrebu poštapalica jer je i znak dobijanja na vremenu osobe koja u datom trenutku ne može ili ne zna zbog svog skromnog jezičkog znanja da nađe adekvatnu zamjenu za određenu poštapalicu koju upotrebljava, upotreba istih prati i određene manifeste života.

"Predavačka funkcija ljudi, po bilo kom osnovu i iz bilo kog pripadajućeg segmenta društva, direktorske i upravljačke funkcije u firmama i preduzećima, držanje određenih govora, seminara, simpozijuma, kongresa, otvaraju prostor upotrebe poštapalica jer zahtijevaju upotrebu jezika, koja u pomenutim situacijama može jako biti stresna, te je iz tog razloga ne neopravdano, nego moguće i pojavno, da se poštapalice jave i kao rezultat treme, napetosti. Kao neko ko se bavi jezikom, smatram da poštapalice treba nastojati izbjegavati koliko god je moguće jer kroz određenu upotrebu jezika i vladanje njim, govorimo mnogo o sebi", istakla je Babić Kosjer.

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                               Vanja Gajić